Trong thế giới Hoa ngữ, khi nói tới "xem số", người ta hầu như luôn nghĩ tới một trong hai hệ lớn nhất: Tử Vi Đẩu Số và Bát Tự (còn gọi Tử Bình). Và câu hỏi muôn thuở luôn là: cái nào chính xác hơn? Bài này xin đề nghị rằng đó là một câu hỏi đặt sai — bởi hai hệ ấy không phải hai đối thủ tranh ngôi, mà là hai chiếc máy đo khác loại, soi cùng một đời người từ hai góc khác nhau.
Hai bộ máy khác gốc
Khác biệt nằm ngay ở nguyên liệu. Bát Tự lấy giờ sinh dựng thành bốn trụ — năm, tháng, ngày, giờ — tổng cộng tám chữ can chi, rồi đọc qua ngũ hành sinh khắc: xét nhật chủ (cái "tôi") vượng hay nhược, tìm dụng thần điều hoà, cân đo mười loại quan hệ (thập thần). Nó là một hệ trừu tượng, thiên về khí thế và dòng chảy của ngũ hành.
Tử Vi thì trải giờ sinh thành mười hai cung — mệnh, tài, quan, phu thê, tật ách… — rồi rải hơn trăm ngôi sao có hình tượng vào đó, đọc theo tam phương tứ chính và tứ hoá. Nó trực quan và chia lĩnh vực rõ ràng: mỗi mảng đời sống có một cung riêng để soi. (Nhớ rằng, như một bài khác đã bàn, các sao ấy là hư tinh — ký hiệu, không phải thiên thể thật.)
Một bên đọc thời tiết ngũ hành; một bên vẽ địa hình của một cuộc đời.
Bề dày văn bản — nhưng đừng nhầm với độ đúng
Về tuổi tác và sách vở, Bát Tự nhỉnh hơn. Nó được Từ Tử Bình hệ thống hoá (trên nền phép tam trụ của Lý Hư Trung đời Đường, ông thêm trụ giờ và đổi trọng tâm sang can ngày), và có một kho kinh điển đồ sộ — 《Uyên Hải Tử Bình》, 《Tam Mệnh Thông Hội》, 《Trích Thiên Tuỷ》, 《Tử Bình Chân Thuyên》 — trong đó 《Tam Mệnh Thông Hội》 còn được thu vào Tứ Khố Toàn Thư, tức được thư viện triều đình công nhận. Tử Vi thì định hình muộn hơn và chỉ có dăm ba cổ tịch. Nhưng cần nói ngay: nhiều sách hơn không có nghĩa là đúng hơn — đó là bề dày văn bản và tính chính thống trong giới nho sĩ, không phải một thước đo độ nghiệm.
Mỗi bên giỏi một việc
Giới hành nghề hay ví von rất hình ảnh: Bát Tự như bản tin dự báo thời tiết, giỏi nói cho bạn biết mùa nào thuận nghịch, khi nào nên mang ô — tức mạnh ở đại vận, thời vận, tầng cao thấp của cách cục. Còn Tử Vi như một tấm Google Map, chỉ rõ bạn đang ở đâu và nên đi lối nào — tức mạnh ở chi tiết từng lĩnh vực, lục thân, tính cách, sự việc cụ thể:
「八字像是天氣預報，提醒你何時該收傘……紫微斗數像是Google Map，清楚標出你在哪裡……最理想的方式，其實是兩者結合。」
"Bát Tự như dự báo thời tiết, nhắc bạn khi nào nên thu ô… Tử Vi như Google Map, chỉ rõ bạn đang ở đâu… Cách lý tưởng nhất, thật ra, là kết hợp cả hai."
Người trong nghề còn có một câu đúc kết về độ khó: "Tử Vi dễ học khó tinh; Bát Tự khó học dễ tinh." Tử Vi vào cửa nhanh vì trực quan, nhưng luyện tới mức tinh thông thì gian nan; Bát Tự khó ở buổi đầu vì trừu tượng, nhưng nắm được nguyên lý rồi thì đường đi sáng.
Vì sao người ta dùng cả hai
Chính vì mỗi bên soi rõ một phần, nên hợp tham — đối chiếu chéo hai hệ — là một thực hành phổ biến. Một cách nói quen thuộc trong giới là "Bát Tự định cách cục, Tử Vi xem chi tiết": lấy Bát Tự để nắm đại thế và tầng bậc một đời, rồi lấy Tử Vi để soi từng mảng cụ thể. Hai ống kính chồng lên nhau cho một bức tranh lập thể hơn là mỗi cái đứng riêng.
"Cái nào chuẩn hơn?" — sai ở câu hỏi
Vậy rốt cuộc hệ nào đúng hơn? Các thầy có tiếng phần lớn từ chối phán. Người thì bảo độ chính xác "đại đồng tiểu dị", có việc bên này thấy rõ hơn, có việc bên kia thấy rõ hơn. Người thì chỉ thẳng vào chỗ mấu chốt:
「關鍵不在紫微算命與八字算命模式的高低，而在於運用這個模式的『人』。」
"Mấu chốt không nằm ở chỗ mô hình Tử Vi hay Bát Tự cao thấp, mà ở 'người' vận dụng mô hình đó."
Một trăm thầy luận cùng một lá số có thể cho một trăm kết quả — và khác biệt ấy nằm ở người, không ở hệ. Hỏi "thước đo nào đúng hơn" giữa một cái nhiệt kế và một tấm bản đồ là hỏi sai: còn tuỳ bạn muốn biết điều gì.
Kết
Tử Vi và Bát Tự, xét cho cùng, đều là những hệ ký hiệu mà người xưa dựng lên để nói về một đời người — một bên bằng ngũ hành, một bên bằng sao và cung. Chúng không loại trừ nhau, cũng chẳng tranh ngôi. Cái đáng bàn không phải "máy đo nào đúng", mà là bàn tay nào đọc — và, như những bài trước đã nhắc, cả bàn tay người được đo nữa.
*Bài viết mang tính tham khảo văn hoá – lịch sử, trình bày cân bằng, không nhằm phán hệ nào hơn; các mốc người sáng lập đều là tương truyền, các nhận định mạnh–yếu là quan điểm phổ biến trong giới. Không nhằm cổ suý mê tín.