Bài 8 — Quy tắc biến chiêm (Chu Hy)
Mục tiêu: Xác định trọng tâm luận theo số hào động.
Vì sao cần quy tắc?
Một quẻ có thể có từ 0 đến 6 hào động. Tuỳ số hào động mà trọng tâm luận đặt vào đâu (Thoán từ? hào nào? quẻ biến?). Bộ quy tắc cổ điển được dùng rộng rãi là của Chu Hy (朱熹, sách Dịch Học Khải Mông).
Bảng quy tắc theo số hào động
| Số hào động | Trọng tâm luận |
|---|---|
| 0 (quẻ tĩnh) | Thoán từ + Đại tượng quẻ chính |
| 1 | Hào từ của hào động (quẻ chính); Thoán từ làm nền |
| 2 | Hào từ cả hai hào động, lấy hào TRÊN làm chủ |
| 3 | Thoán từ quẻ chính (chủ) + quẻ biến (phụ) |
| 4 | Hào từ hai hào TĨNH của quẻ biến, lấy hào DƯỚI làm chủ |
| 5 | Hào từ hào tĩnh duy nhất của quẻ biến |
| 6 | Càn/Khôn dùng lời "Dụng" (Dụng cửu/Dụng lục); quẻ khác dùng Thoán từ quẻ biến |
Cách nhớ ý chính
- Ít hào động (1–2): tâm điểm là hào động của quẻ chính — chỗ đang động chính là câu trả lời.
- 3 hào động: nửa nọ nửa kia → đọc Thoán cả quẻ chính lẫn quẻ biến (chính làm trinh/gốc, biến làm hối/ngọn).
- Nhiều hào động (4–5): quẻ đã "lật" gần hết → trọng tâm chuyển sang quẻ biến, đọc các hào còn tĩnh của nó.
- 6 hào động: lật hoàn toàn → đọc quẻ biến (riêng Càn/Khôn có lời Dụng đặc biệt).
Bạn không phải nhớ thuộc bảng này: công cụ Kinh Dịch tự nhắc trọng tâm theo số hào động và cấp đúng văn quẻ/hào cần thiết cho phần Luận AI, để lời luận bám đúng quy tắc, không tản mạn.
Bài 9: điều quan trọng hơn cả kỹ thuật — đạo dùng quẻ.