Bài 6 — Hào từ & hào động

Hào từ — lời của từng hào

Ngoài lời cả quẻ, mỗi trong 6 hào còn có một câu hào từ (爻辭) riêng (tương truyền do Chu Công), mô tả cảnh ngộ ở "nấc" đó của tình thế. Đọc lần lượt 6 hào từ là theo dõi một tình huống diễn tiến từ thấp đến cao.

Ví dụ quẻ Càn dùng hình tượng con rồng qua sáu giai đoạn:

• Hào 1: "潛龍勿用" — rồng còn ẩn, chưa nên hành động.
• Hào 2: "見龍在田" — rồng hiện ra ruộng, lợi gặp đại nhân.
• Hào 5: "飛龍在天" — rồng bay trên trời (đắc trung đắc chính, cảnh thịnh nhất).
• Hào 6: "亢龍有悔" — rồng lên quá cao, có hối hận (thái quá).

Thấy rõ: cùng một quẻ, mỗi hào là một cảnh khác nhau — nên khi gieo được hào nào "động" thì đọc đúng hào đó.

Hào động là gì?

Khi gieo quẻ, mỗi hào ra một trong bốn trạng thái. Hai trạng thái "lão" là hào động (đang chuyển hoá):

• Lão dương (9) — dương cực, sắp biến thành âm. Đánh dấu ○.
• Lão âm (6) — âm cực, sắp biến thành dương. Đánh dấu ✕.

Hai trạng thái "thiếu" (thiếu dương 7, thiếu âm 8) là hào tĩnh, không đổi.

Hào động chính là điểm nóng của tình thế — chỗ đang vận động. Khi đảo các hào động (dương↔âm), quẻ chính biến thành quẻ biến, cho thấy xu thế sắp tới.

Nguyên tắc quan trọng: có hào động thì trọng tâm luận đặt vào hào từ của hào động (chứ không chỉ đọc lời cả quẻ). Số hào động bao nhiêu sẽ quyết định cách luận — đó là nội dung Bài 8.

Công cụ Kinh Dịch tự đánh dấu hào động (○/✕) và dựng sẵn quẻ biến cho bạn.

Bài 7: tự tay gieo một quẻ.